Rzeka Szum

Szum to jedna z roztoczańskich rzek stanowiąca dopływ Tanwi. Rzeka przepływa przez środkową część Roztocza. Swój początek bierze w Roztoczańskim Parku Narodowym. Znana jest również pod nazwą Bździna. Płynąc Roztoczem Środkowym na swojej drodze napotyka Górecko Stare i Górecko Kościelne.


Tanew

Rzeka usytuowana w południowo-wschodniej części kraju opływająca tereny Roztocza Wschodniego. Jej długość to 113km. Swój początek Tanew posiada na bagnistych terenach Roztocza Południowego w pobliżu Starej Huty. Opuszczając Roztocze wpływa na tereny Puszczy Solskiej. Następnie przyjmuje kolejno dopływy: w Suścu rzekę Jeleń, Wirową, Sopot i Szum, w okolicy Janowa Ładę. Swój bieg kończy wpływając do Sanu w Ulanowie.

Tereny przez które przepływa Tanew są chętnie odwiedzane przez turystów zwłaszcza latem, kiedy można wybrać się na spływ kajakowy.  Oczywiście nie może tu zabraknąć wędkarzy, a także fotografów i sympatyków roztoczańskiej flory i fauny. Tereny przez które przepływa Tanew objęte są ochroną rezerwatu "nad Tanwią".

Galeria


Rzeka Sołokija

Piękna rzeka przepływająca przez południowo- wschodnią część Polski i zachodnią Ukrainę. Jej długość wynosi ok. 71km. Swój bieg bierze w okolicy Tomaszowa Lubelskiego. Płynie w kierunku Ukrainy przecinając granicę państw. Następnie przepływa przez tereny Uhnowa i Czerwonogradu wpadając do Bugu gdzie kończy swój bieg. Dolny bieg rzeki składa się głównie z terenów bagiennych, Polska część rzeki jest objęta ochronnym projektem Natura 2000.


Południoworoztoczański Park Krajobrazowy

Malowniczy Park wyróżniający sie piękną rzeźbą geologiczną, na którą składają się liczne płaskowyże, garby, wąwozy, pagórki, kotliny, padoły i doliny. Sytuuje się na pograniczu województwa podkarpackiego i lubelskiego.  Do swoich terenów zalicza Wielki Dział i niewielki fragment Kotliny Sandomierskiej. Utworzony został w 1989roku, a jego powierzchnia zajmuje 20 376 ha. Park głównie porastają bory jodłowe, sosnowe, jak i buczyna karpacka. Park może poszczycić się wieloma zagrożonymi gatunkami roślin będącymi pod ochroną (rosiczka pospolita, widłak torfowy, paprotnik kolczasty). Do przedstawicieli fauny zaliczmy: borsuki, bociana czarnego, kunę leśną, łasicę, a także gronostaja, dudka, puchacza, orlika krzykliwego i pustułkę.

Południoworoztoczański Park Krajobrazowy posiada aż 16 pomników przyrody, w tym 1 przyrody nieożywionej i 1 obiekt geologiczny. Mieści w sobie 2 rezerwaty przyrody "nad Tanwią" (bory bagienne z wieloma gatunkami roślin będących pod ochroną, a także torfowiska) i Sołokija (skupiska jałowca pospolitego).


Krasnobród

Nazwa Krasnobród pochodzi od słowa ‘’Krasny’’ czyli piękny i bród - miejsce dogodnej przeprawy przez rzekę. Osada prawa miejskie otrzymała w 1576r. Wynegocjował je Andrzej Firley. Jego córka zabrała Krasnobród w posagu wychodząc za mąż za Leszczyńskiego. Rody te były kalwińskie, także i kościół katolicki w tym mieście został zamieniony na zbór kalwiński.

W 1649r, po cudownych uzdrowieniach od szatana Jakuba Ruszczyka, Katarzyna Zamoyska ufundowała kapliczkę, a Jan „Sobiepan” Zamoyski sprowadził tutaj w 1664r. Dominikanów. Kapliczkę w 1673r. spalili Tatarzy… Kolejną ufundowała Marysieńka Sobieska jako wotum zaufania za uratowanie życia. Wotum było duże, a środki pozwalające na kolejną inwestycję. Pod batutą zamojskiego architekta Jana Michała Linka Marysieńka ufundowała kościół, koncelebrowany w 1699r. Krasnobród przechodził z rąk do rąk… Tarnowskich, Jachowskich, Fudakowskich. Obecnie pełni rolę małe centrum rekreacyjnego, w powodu mikroklimatu ma opinie miasteczka uzdrowiskowego. Funkcjonuje tutaj sanatorium dla alergików – dzieci.

Wystrojem wielu domostw na Roztoczu były kiedyś produkowane tutaj w przeszłości  krasnobrodzkie skrzynie, malowane w ornamenty roślinne pełniły funkcje szaf na ubrania.

Na terenie Krasnobrodzkiego Parku Krajobrazowego w miejscowości Ulów naukowcy Katedry Archeologii UMCS w Lublinie na rozpoczętych w 2001 roku wykopaliskach odkryli istnienie osady Herulów – germańskiego ludu z V w. Odkrycia pozwoliły na kilka stwierdzeń… Był to znakomicie rozwinięty lud, Herulowie znali się na kowalstwie, byli także bogaci o czym świadczą posiadanie przez nich wyroby ze szkła.

 

Warto zobaczyć...

  • Kościół i dawny klasztor Dominikanów (1690 – 1699) w stylu barokowym. Frontową elewację, którą w latach 1767 – 1769 wzbogacono m.in. figurami patronów zakonu Dominikanów - wykonane przez Jana Mauchera z Zamościa. Na szczycie ustawiono oko opatrzności
  • Muzeum wsi Krasnobordzkiej (dawne zabudowania klasztorne) – zawiera zbiory etnograficzne i geologiczne
  • Ptaszarania. Obok zabytkowego spichlerza. Duża atrakcja dla dzieci. Rasowe gołębie, bażanty złociste i łowne, dumne pawie. Tomaszowska 18, Tel. 84 660 70 30, czynne: 9-18
  • Rzeźby Lucjana Boruty, artysty z Drohiczyna nad Bugiem umieszczone na Chełomowej Górze
  • Kapliczka św. Rocha
  • Dwór, kiedyś siedziba Antoniego Fortunta Tarnowskiego. Obecnie Sanatorium Rehabilitacji na dzieci. Ciekawe rozwiązana architektoniczne – dekoracje pilastrami i kolumnami wyciosanymi z piaskowca
  • Po drodze do kapliczki św. Rocha mam blisko do ścieżką edukacyjną „Dinozaury”. Rodzice razem z dziećmi pilotowani są przez przewodników. Warto zafundować pociechom radość oglądania z bliska triceratopsa lub samemu włożyć głowę do jego paszczy i zrobić pamiątkowe zdjęcie. Czynne: IV-VI i IX-X wt-sb, 10-17, Nd 13-17, VII i VIII pn-sb 10-19, Nd 13-19, bilety 12zł ulg., dzieci do lat 12, 8zł. Tel. 694 789 450
  • Miejsce wypoczynku letniego - zalew otwarty w 1974 i zimowego - wyciąg narciarski na Chełmowej Górze

Roztoczański Park Narodowy

Roztoczański Park Narodowy leżący w sercu Roztocza, utworzony został w roku 1974, ale tradycje ochrony przyrody na tych terenach sięgają końca XVI w.
W roku 1589 tereny te kupił Jan Zamoyski i w latach następnych ogrodził okolice dzisiejszych stawów Echo i Bukowej Góry płotem długości ok. 30 km i wysokości 2,5 m, tworząc rezerwat zwierzyny łownej. Tłumaczy to nazwę miejscowości "zwierzyniec". Oprócz hodowli saren, łosi, żubrów, dzików, sprowadzono tu z Białowieży jedne z ostatnich dzikich leśnych koni - tarpanów. Po likwidacji ogrodzonego zwierzyńca w XiX w. tarpany rozdano chłopom lub rozpuszczono po lasach, gdzie wyginęły. W XX w. podjęto próby odtworzenia tarpana z wyselekcjonowanych osobników konika biłgorajskiego, czyli potomka tarpana i konia użytkowego. 

W tej chwili w RPN istnieją dwa miejsca hodowli potomka tarpana, czyli konika polskiego - hodowla stajenna we Floriance oraz hodowla w ostoi w rejonie stawów Echo, gdzie koniki te, jak ich przodkowie, żyją dziko, praktycznie bez ingerencji człowieka. Nic więc dziwnego, że konik polski stał się symbolem Roztoczańskiego Parku Narodowego.

Oczywiście Park to nie tylko koniki, to blisko 700 gatunków roślin, około 200 gatunków ptaków, w tym np. orlik krzykliwy, czy puszczyk uralski. Nie sposób wymienić tu bogactwa fauny i flory RPN. W dużej mierze zachowała się ona dzięki utworzeniu w 1934 r. przez Maurycego Zamoyskiego rezerwatu przyrody na Bukowej Górze i objęciu w 1938 r. całkowita ochrona ptaków drapieżnych.

Rezerwat Bukowa Góra, powiększony w drugiej połowie XX w., ma na celu zachowanie piękna roztoczańskich lasów. Idąc ścieżką poznawczą od Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego RPN przechodzimy przez bór sosnowy w części dolnej, bór jodłowy na zboczach i docieramy do buczyny karpackiej zajmującej szczytowe partie wzgórza.
Na wierzchołku możemy znaleźć stanowisko rośliny o nazwie lepiężnik biały.
Podczas przejścia na Bukową Górę zobaczymy jak naprawdę wygląda las nietknięty ręką człowieka, gdzie drzewa dożywają kresu swych lat, a powalone leśne olbrzymy stają się pożywieniem i schronieniem dla wielu gatunków zwierząt oraz podłożem dla roślin i nowych drzew zajmujących ich miejsce. Po drodze mijamy ułożona w kształt krzyża grupę głazów. To pomnik poległych leśników, których życiowa postawę charakteryzuje sentencja z innego poświęconego im roztoczańskiego pomnika: "A las zawsze szumiał po polsku".  

Wiele jest pomników i miejsc pamięci w RPN, jak choćby Wzgórze Polak - miejsce bitwy z 3 września 1863 r., na którego szczycie rośnie buk Mikołaj, świadek tamtych wydarzeń, pomnik nagrobny poległego wówczas węgierskiego ochotnika majora E. Nyarego w formie drewnianego, rzeźbionego słupa ("kelevez"), cmentarz z 1939 r. w Białym Słupie, obóz przejściowy dla ludności cywilnej, czy wieś Sochy, w której hitlerowcy zamordowali 1 czerwca 1943 r. około 200 osób.
Zginęły wtedy całe rodziny, w tym kilkumiesięczne dzieci. Nie da się w tych kilku zdaniach opisać bogactwa przyrodniczego, kulturowego czy historycznego RPN. Nie da się opisać zapachu jodłowej puszczy, śpiewu ptaków, szumów potężnych drzew, których wiek dochodzić może nawet do 300 lat.
Tu trzeba po prostu przyjechać i zobaczyć to na własne oczy. Podczas zwiedzania pamiętajmy, że poruszać się można tylko po wyznaczonych szlakach, grupy liczące powyżej 10 osób muszą posiadać przewodnika z licencją RPN, a wszystkich obowiązuje regulamin, z którym należy się zapoznać. Jego przestrzegania pilnuje Straż Parkowa oraz Ochotnicza Roztoczańska Konna Straż Ochrony Przyrody.

Paweł Plenkiewicz

Galeria